Civcivlerin embriyo döneminde cinsel yapılanmaları

Tavuk civcivlerinin erkek mi dişi mi olacağını ne belirler? Yumurtadaki embriyonda cinsel uzuvların oluşumu.. Tavuktan yumurtaya geçen hormonlar civciv cinsiyetine etki eder mi?

Civcivlerin çoğu horoz çıktı neden?

Bir okuyucumuz sormuş; kuluçkaya yatırdığı tavukların çıkardığı civcivler neden çoğunlukla horoz olmuş, bunun sebebini öğrenmek istiyor. Bu konumuzla ilgili bilgiler sunan bilim adamlarının yazılarından bilgiler derledim ve Türkçeye tercüme ettim.

Birinci görüş:
Tavuğun bazı hormonlarındaki dengelerin değişimi yüzünden, onun yumurtalarından dünyaya gelecek civcivlerde dişi erkek sayısı eşit olmaz, erkekler çoğunlukta olur, veya hormonların etkisine göre cinsiyet dağılımı normal olur. Peki hormonlar ne yapıyor? Bu karmaşık bir mesele. Aşağıda ikinci görüş içinde biraz izahı var.

İkinci görüş:
Kromozomlardaki bir genin baskınlığından ibarettir. Bilim adamları tavuklar üzerinde araştırma yaptıkça cinsiyet oluşumunun insanlardaki kadar basit ve kesin olmadığını görmüşler. Bu çok ilginç. Meseleyi anlamak için aşağıdaki üç paragraftaki bilgileri öncelikle öğrenmek gerekiyor.

1- Zigot nedir
Döllü yumurta dediğimiz tavuk yumurtasındaki, yumurta sarısının dış yüzüne yapışık olan, civciv olacak noktayı bilirsiniz. Gözümüzle görebildiğimiz bu nokta bir hücreler topluluğudur. Başta, tavuğun karnında tek bir hücre idi. Yumurta dışarı çıkarılana kadar tavuğun vücut ısısının etkisiyle o tek hücre bölüne bölüne çoğalmaya başladı ve gözle görünecek kadar büyüdü. Yumurta dışarda soğuyunca hücre çoğalması durur. Daha sonra kuluçkada ısının etkisiyle tekrar bölüne bölüne çoğalır, civciv böyle oluşur.
İşte o bölünmeye başlamadan önce en baştaki tek hücre zigottur.
Zigot şöyle oluşur: Erkek üreme hücresi ile dişi üreme hücresi birleşir, yepyeni tek bir hücre haline gelir. Yeni bir birey olarak dünyaya gelecek bebeğin veya civcivin ilk halidir. Bu tek hücreye zigot denir. Hem annenin hem babanın genetik mirasını taşır.

2- İnsanlarda bebeğin cinsiyeti
İnsanlarda bir zigot oluştuğu anda dişilik veya erkeklik kesindir. Cinsiyeti belirleyen faktör erkekten gelen üreme hücresidir. İnsanların normal bir hücresinde erkekte XY kromozomları, kadında XX kromozomları vardır. Üreme hücresi ise normal hücre gibi değildir, yarımdır. Kadının üreme hücresi sadece X kromozomu taşır, Erkeğin üreme hücrelerinden bazıları X, bazıları Y kromozomu taşır.
Çocuk oluşması için iki üreme hücresinin bir zigot oluşturması gerekiyor.
Dolayısıyla, kadındaki X üreme hücresi erkekten gelen üreme hücrelerinden Y ile birleşirse zigot XY’dir yani çocuk erkek olacaktır. Erkeğin X üreme hücresi ile birleşirse zigot XX olacak, çocuk da kız olacaktır.

3- Tavuklarda civcivin cinsiyeti
Tavuklarda durum tam tersinedir. İnsanlarda bebeğin cinsiyetinin esas belirleyicisi erkek üreme hücrelerindeki kromozomlardı. Tavuklarda ise civcivin cinsiyetinin esas belirleyicisi dişinin üreme hücrelerindeki kromozomlar ve genlerdir.
Tavuklarda, normal dişi hücrelerinde ZW kromozomları, erkek hücrelerinde ZZ kromozomları vardır. Üreme hücreleri yarım olduğu için, erkeklerde (horozlarda) tüm üreme hücreleri Z kromozomlu olur, dişilerde (tavuklarda) ise bazı üreme hücreleri Z kromozomlu, bazı üreme hücreleri W kromozomlu olur.
► Böylece, horozdan tavuğa sperm olarak geçen üreme hücreleri sadece Z kromozomludurlar ve tek başlarına cinsiyet belirleyemezler. Tavuğun W kromozomlu üreme hücresine rasgelen horoz üreme hücresi ZW zigotunu oluşturur ve bu zigotun bulunduğu yumurtadan çıkacak olan civciv tavuk olur. Ama eğer horozun üreme hücresi tavuktaki Z üreme hücresi ile birleşirse oluşan zigot ZZ kromozomlu olur ve ondan olacak civciv de erkek yani horoz olacaktır.

Yukardaki bilgiye bakarsak, insandaki olayın tersine olsa da büyük benzerlik var. Fakat, bilim adamları son keşifleri sonucunda tavuklarda erkek ve dişi bireylerin oluşumunda durumun sanılanın aksine daha karmaşık olduğunu, ve yukarda anlatıldığı gibi olmasının net olmadığını tespit etmişler.

Cinsel organların dışında, dişi ve erkek fiziksel görünümünün farklılığının insanlarda hormonlara bağlı olduğu, tavuklarda ise direkt hücrelere, kromozomlara bağlı olduğu anlaşılmış.
İnsandaki olayın hem tersine hem bir hayli farklı gelişen bu kromozom olayında bilimin tam netleştiremediği şeyler var. Şimdi, civcivin tavuk veya horoz olmasını belirleyen faktörler şöyle düşünülüyor:
ZZ kromozomlu zigotların erkek olacağı kesindir. ZW kromozomlu zigotların dişi olacağı kesin değildir.
ZW kromozomlu zigot embriyo olunca, DMRT-1 geninin baskınlığı veya dozajının fazlalığı etkisi ile o bireyde erkek üreme organları (testisler) oluşur ve civciv erkek olur (horoz olur). Veya tavuktan yumurtaya geçen hormonlar (bilhassas östrojen) W kromozomunu etkin kılar ve dişi üreme organları oluşur. Böyle faktörlerin sonucunda zamanla o embriyonda üreme organlarının oluşmasıyla durum netlik kazanır.
Veya: ZW zigotundaki W kromozomunun taşıdığı dişilik geliştiren bir gen vardır. Fakat öyle olsa bile DMRT-1 genlerinin baskınlığı veya dozajının yüksek olması civcivi erkek yapacaktır.

Yukardaki “►” işaretli paragrafa göre, yeni bir canlı bireyi (yeni bir civcivi) oluşturacak zigot eğer ZZ kromozomlu ise erkek civciv (horoz) oluşacak, eğer ZW kromozomlu ise dişi civciv (tavuk) oluşacaktır. Temel teoride olay böyle olması gerekiyor ama her zaman geçerli olanbir şey değildir. Eğer DMRT-1 geni baskın olursa bu durumda zigot ZW kromozomlu olsa dahi civciv horoz olur. Bu bağlamda ayrıca (benim tahminim) kuluçkada gelişim gösteren ZW kromozomlu yani dişi olması gereken embriyodaki DMRT-1 geninin baskınlığı, tavuktan yumurtaya geçen hormonların niteliği tarafından arttırabilir, sonuçta civcivde erkek üreme hücreleri gelişir ve civciv erkek olur.

Bu yazıma sebep olan soruya gelirsek, DMRT-1 genini baskın eden faktörleri kesin olarak bulmak gerekir ki soruya net bir cevap verebilelim. Aşağıdaki iki paragrafa dikkat edin.

1- Partenogenez çoğalma
Partenogenez çoğalma şudur: Döllenmeyen yumurtalardan erkek bireyler oluşur. Yani yeni yavruların temelinde zigot oluşumu yoktur. Tavuklarda 4 binde bir olup embriyoların büyük çoğunluğu tam gelişemeden yumurta içinde ölür. Hindilerde partenogenez çoğalma daha çok görülür, özellikle beyaz bir hindi türünde 40’ta bir görülen bu üreme türünde erkeğin dölü yoktur ve sadece dişi üreme hücresinden yavrular oluşur onlar da kesinlikle erkek olur.

2- Peki DMRT-1 geni partenogenez vakalarında hep mi baskın? Niçin sadece erkek civcivler oluyor? Cevap: “►” işaretli paragrafta anlattığım gibi hindi veya tavuk dişilerinin üreme hücrelerinden bazıları Z bazıları W kromozomlar taşıyor. O halde bu da gösteriyor ki partenogenez çoğalma ancak Z kromozomlu üreme hücrelerinde olabiliyor, W kromozomu taşıyan üreme hücrelerinde söz konusu değildir. Ve normal olarak bu partenogenez çoğalmada W kromozomlarının hiçbir varlığı yok etkisi yok. Bundan dolayı da Z kromozomu taşıyan üreme hücresinden gelişen, gelişimini tamamlayabilen embriyolar erkek bireyler olarak civciv oluyor.

Ve Büyük Sonuç

Bilim admlarının keşiflerini, tespitlerini, öne sürdüklerini inceledim. Partenogenez çoğalmadaki durum ile kıyasladım. Sonuçta, tavukla horozun normal ve doğal çiftleşmelerinin sonucunda oluşan zigotlarda:
1- ZZ kromozomlu zigotlardan erkek civcivlerin olacağı kesin.
2- ZW kromozomlu zigotlarda ise durum başka. Ama bütün olay W kromozomunun Z kromozomundaki DMRT-1 geninin baskınlığına meydan okuyabilmesidir ki dişi civcivler oluşabilsin.
W kromozomunun hangi etkilerle pasif kaldığı ve böylece dişi olması gereken zigotun erkek olduğu tam olarak netliğe kavuşturulamamış. Belki tavuktan yumurtaya geçen hormonların etkisi olabilir.
Bütün bunların sonucunda, en başta yazdığım “birinci görüş” daha mantıklı bir görüş olup dikkate alınmalı diye düşünüyorum. Civcivlerden çoğunun horoz olmamaları için belki tavukları vahşi doğadaki atalarına uygun bir beslenme rejimine ve yaşam tarzına tabi tutmak en akılcı çözüm olabilir ki hormonlarının gelişimi doğaya uygun olsun.


Kategori: Civciv Tarih: 13 Nisan 2010

Etiketler:

'Civcivlerin embriyo döneminde cinsel yapılanmaları' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Selami dedi ki:

    Yumurtalar sivri ise horoz, yuvarlağımsı ise dişi olur diyorlar doğru mudur? eğer doğru ise embiriyo yumurtanın kabuğunun oluşmasından daha önce oluşuyor ve yumurta kabuğu yumurtlanmadan önce esnek yumurtlandıktan sonra sertleşiyor, bu olaylara göre yumurtanın şekil alma olayını ve cinsiyetle ilişkisini açıklar mısınız?
    ***
    Bu iddia ağızdan ağıza dolaşıyor. Doğru olsaydı bin yıldır bütün dünya insanları tarafından biliniyor olurdu.

  2. yusuf sakarya dedi ki:

    abi hatırlamıyom bir yerde okudum araştırma yapan bi adam doğal ortamdada yaşayan tavukların yavrularında da 10 taneden 7 tanesinin de horoz olduğu saptanmış senin dediğinle de çok büyük bir çelişki oluşuyor.
    ***
    Galiba çelişki kelimesinin anlamını yanlış biliyorsun.. Veya yazdıklarımı yanlış – tersten anladın. “Senin yazdıklarını doğruluyor” demen gerekirdi. Fakat bu sefer yine abes olurdu çünkü bu yazdıklarım zaten kendi tecrübelerim değil, bilim adamlarının tespitleri. Bilim adamları ne tespit etmiş, onları Türkçeye tercüme ettim yazdım. Yazı bundan ibaret. Bir de lütfen konuşma dili ile yazma. MSN çetleşmelerinde konuştuğun gibi yazabilirsin ama burası bilgi kaynağı bir site. Mesela hatırlıyom diye yazmışsın. Hatırlıyorum diye yazmalıydın. Bundan sonra Türkçe yazı dilimize uygun yazmaya önem verirsen bu sitenin kalitesinin artmasına yardım etmiş olursun.

  3. yusuf sakarya dedi ki:

    ama senin dediğin lafta abi dedin vahşi ortam olursa tavuk olma ihtimali daha fazla olabilir
    ***
    Şimdi anladım. Ama ben sadece bir “tahmin”imi dile getirmişim. Hem sen başka bir yerden okumuşsun bilimsel incelemeler gösteriyormuş ki vahşi tavuklarda da erkek civcivler çoğunluktaymış.
    Benim o sözüme göre, eğer civcivlerin tümü mesela 12 yumurtadan 12’si de horoz oluyorsa o zaman tavukların yedikleri şeylerin hormonları etkilemesi söz konusudur. Bilimle çelişmez. Zaten benim bilim adamlarıyla boy ölçüşecek hiçbir şeyim yok. :) O araştırmacı bilim adamlarının değerini bilmeliyiz.

  4. Mehmet DENİZ dedi ki:

    Merhaba,
    Ben kafes kuşu üreticisiyim (kanarya, finch türü), bizde kuşlarımızda yavruların cinsiyetlerine etki eden faktörleri aramızda bazen tartışırız, yukarıdaki yazınızdan faydalandık, teşekkür ederiz. Sormak istediğim, bizim tezlerimizden birisi de ebeveynlerin yaşlarının, yavruların cinsiyetlerine etkisidir. Genç kuşlarda dört yavrudan üçü erkek oluyorken, kuşların ikinci üreme yıllarında bu oran yarı yarıya, üçüncü üreme yıllarında ise dört yavrudan üçü dişi çıkıyor (genel kanıdır). Kanarya, saka, ispinoz türleri, finch türleri vs ile tavukların kıyaslaması yapılabilir mi bilmiyorum ama kanatlı hayvan olduğundan benzerlikleri olabilir diye sordum. Bu konuda bilgi ve görüşlerinizi alabilir miyim lütfen?
    ***
    Mehmet Bey önce bu değerli bilgi paylaşımınızdan ötürü çok teşekkür ederim. Yukardaki yazıyı yabancı kaynaklardan derleyip Türkçeye tercüme etmiştim ama benim bu meselede yeterli tecrübem yok. Sorunuzun önemine binaen yeni bir yazı hazırladım. Sitemde yayımladığım her yazımı takip eden tecrübeli tavuk yetiştiriciler var, belki onlar sizin sorunuza göre kendi tecrübelerini paylaşır diye düşünüyorum. Bekleyip göreceğiz.
    Yazımın linki: http://tavuk.devletli.com/yas-ilerledikce-disi-yavru-oraninin-artmasi

  5. yusuf sakarya dedi ki:

    mehmet adlı kardeşimizin söylediği şey eğer genel kanıysa çok büyük bir bilgi olur fakat istisnalar oluyormu aceba mehmet kardeş istisnalar kaideyi bozmaz fakat istisnaların miktarıda bu genel kanıyı tenkitler.
    ***
    “Genel kanı” bence bu anlatımda yanlış anlamda kullanılmış. Birçok gözlemlerden çıkarılan genel sonuç itibarıyla tespitimiz demek istiyor. Bu açıdan düşünürsek, istisnaların önemi yoktur. Ama genel tahmin demek istemişse o zaman istisnaların bile hesaba katılmadığı söz konusudur. Mehmet Beyin kastettiği şey kendilerinin birçok defa yaşadıkları gözlemledikleri gerçeklerdir diye anladım. İstisnaları zaten belirtmiş. Dört yavrudan üçü dişi oluyor sözünden anlıyoruz ki dörtte bir erkek civcivler istisnadır. Daha geniş kapsamda istisna, eğer bazen dörtte bir bazen beşte bir oluyorsa, o konuda haklısın. Bunun da iyi hesaplanması gerekir. Ama sanıyorum hesapları kesindir.

  6. yusuf sakarya dedi ki:

    bide ali abimiz tavuk kromozomları hakkında bilgi vermişya mehmet kardeş kanaryalardada üreme kromozomlarıda zz ve zw bölemi bide DMRT-1 hormonunun fazlalığı erkekliği tetikliyomu buda önemli.
    ***
    Üreme hücrelerinde cinsiyet kromozomları her kuşta öyledir ama dmrt-1 her kuş türünde olmaz sanıyorum. Bu konuda bilgileri varsa ve buraya tekrar gelip okuyup cevap yazarlarsa öğreniriz.

  7. Tekrar merhaba
    Arkadaşlar kromozom, zigot vs bilimsel konularda çok fazla bilgim yok, üyesi olduğum sitede benden çok daha tecrübeli ve bilgili arkadaşlarım var, eğer uygun görür kabul ederseniz sizleri katılımcı sayısının çok daha fazla olduğu sitemize üye olmaya davet ediyorum. http://kanaryavedogakuslari.com/forum/ (lütfen gerçek isim+soyisim ile üye olunuz)
    Yukarıdaki çeviri makaleniz çok güzel bilgiler içeriyor, müsade ederseniz linkte vererek siteme eklemek istiyorum. Böylece diğer arkadaşların fikirlerinide alırız, sizde üye olduğunuz takdirde bilgi alış-verişini oradan devam ettirebiliriz.
    “Genel kanı” yazmamın sebebi; benim gibi düşünen arkadaşlarımın olduğudur, 4 yavru sayısı elbetteki sabit değil, 1-2 yavru çıktığıda oluyor, 6 yavru çıktığıda oluyor, 4 yavru örneğide genel, ortalama bir sayıdır. Kelimelere çok fazla takılmayın bence.
    Birde Yusuf beyin ismini görebiliyorum fakat sizin isminizi göremiyorum, isminizi bağışlarsanız hitap şeklimiz daha düzgün olur, teşekkür ve saygılarımı sunarım.
    ***
    Açıklama için teşekkür ederim. Yazıyı kaynak göstererek alabilirsiniz elbette. Hiç izin istemeden kaynak bile göstermeden alanlar var, bir de linkli alıntı olsun bu güzel olur. İsim olarak erdal veya ali diyebilirsiniz. Bu sitenin bütün yazılarını yazan benim. Üyeliğe gelince, buraya anca vakit ayırabiliyorum. Birkaç yere üye olmak iyi olurdu ama çok vakit ayırmak gerek. tavuklara olduğu kadar kanaryalara da merakım var ama şimdilik hiçbir hayvan beslemiyorum. ilerde kanaryam olursa o zaman mecburen forumunuza üye olacağım kesindir.

  8. Fatih - Erzurum dedi ki:

    Bir horozun tavukla birleşmesinde kaç adet yumurta döllenmiş olur? Yani her yumurta için ayrı bir birleşme mi olması gerekir?
    ***
    Bir tavu bir defa çiftleşmekle yaklaşık 10 gün kadar tüm yumurtalar döllü olur. Yalnız bir sorun var, bir çiftleşmenin etkisi ortalama bir hafta sonra oluyor yani anında değil. Bu konuda yazım vardı onu okumalısınız.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.